اندیشه گاه

در بدن ما عواملی وجود دارند که ما را در مقابل بیماری ها محافظت می کنند .

این عوامل دستگاه دفاعی ما را تشکیل می دهند .

دستگاه دفاعی بدن شامل دو قسمت می باشد :

1- سدهای دفاعی اولیه

2- سیستم ایمنی

3- سدهای دفاعی اولیه بدن شامل قسمت های زیر می باشند :

• پوست
• چشم ها
• بینی
• دهان
• و ریه ها

این سدهای دفاعی اولیه از طریق سطوح پوششی خود مانع ورود بسیاری از عوامل بیماری زا به داخل بدن می گردند .  

2- سیستم ایمنی ، سیستم دفاعی بسیارپیچیده ای شامل گلبول های سفید و یک سری مواد پروتئینی موجود در خون می باشد که هر کدام نقش خاصی را به عهده دارند .

سیستم ایمنی به طور معمول سلامتی بدن را حفظ می کند . این سیستم می تواند عوامل بیگانه مهاجم را شناسائی کند و پس از آن به وسیله ارسال سلول ها و پروتئین های خاصی واکنش نشان دهد تا آنها را از بین ببرد ، به این عمل پاسخ ایمنی گفته می شود .

عملکرد خوب سیستم ایمنی سبب محافظت بدن در مقابل بیماری های عفونی می شود و با خارج کردن سلول های مرده و آسیب دیده تعادل بدن را حفظ می کند .

در واقع مهمترین عملکرد سیستم ایمنی بدن : مقابله با عوامل بیماری زا می باشد .

سیستم  ایمنی  طبیعی ، توانایی کشتن عوامل بیگانه را فراهم می نماید و مانع انتشار عفونت ها در بدن می گردد و به بیماری بهبودی می بخشد .

سیستم ایمنی در واقع یک  شبکه سراسری انتشار یافته در بدن می باشد .

که اندام ها ، بافت ها ، سلول ها و مواد پروتئینی با یکدیگر به شکلی کار می کنند که بدن را در مقابل مهاجمین خارجی محافظت نمایند .

1- لوزه ها

2- تیموس

3- طحال

4- غدد لنفاوی

5- کبد

6- مغز استخوان

اجزای سیستم ایمنی در تمام  بدن پراکنده اند . این اجزا شامل غدد لنفاوی موجود در قسمت های مختلف بدن و گلبول های سفید موجود در گردش خون می باشند.

مغز استخوان ، تیموس ، طحال ، کبد ، لوزه ها ، غدد لنفاوی و خون همگی در پاسخ ایمنی نقشی دارند . این اجزا کمک می کنند تا سلول ها و پروتئین هایی که نقش جنگندگی با عوامل بیگانه را دارند ، در آن ها ساخته شوند ، ذخیره شوند و سپس وارد عمل گردند .

• مغز استخوان بافت نرم درون استخوان ها می باشد که منشاء تولید سلول های خونی است .

• تیموس اندامی است که پشت استخوان های سینه قرار دارد و محل بلوغ گروهی از لنفوسیت ها می باشد .

• طحال که در قسمت بالا و چپ شکم قرار دارد فعالیت بسیاری از اجزای سیستم ایمنی را هدایت می کند.

• کبد در قسمت بالا و راست شکم قرار دارد نیز یکی از اندام های مهم در دستگاه دفاعی بدن می باشد .

• لوزه ها که در قسمت حلق و عقب ناحیه دهانی قرار گرفنه اند ، به عنوان بخشی از سیستم ایمنی بدن محسوب می گردند .

• لنفوسیت ها که گروهی از گلبولهای سفید خونی هستند به وسیله عروق خونی یا عروق لنفاوی در سراسر بدن حرکت می کنند . عروق لنفاوی مایه شفافی را به نام لنف حمل می کنند . در مسیر عروق خونی و عروق لنفاوی ، بافت های لنفاوی کوچکی به نام غدد لنفاوی وجود دارند که سلول های ایمنی در آنها جمع میشوند .

بافت لنفاوی در بخش های مختلفی از بدن به خصوص در طول مجاری گوارشی ، مجاری هوایی و ریه ها یافت می شوند . تعدادی از این بافت ها شامل لوزه ها ، آدنوئیدها و آپاندیس می باشند .

سیستم دفاع ایمنی بدن شامل اجزای زیر می باشد :

1-     سیستم دفاعی هومورال یا پادتن ها ( آنتی بادی ها )

2-     سیستم دفاعی سلول

3-     سیستم دفاعی فاگوسیتی

4-     سیستم دفاعی کمپلمان

سیستم دفاعی هومورال

 یکی از اجزای دستگاه دفاعی بدن سلول های B  ( لنفوسیت های B  ) هستند .

سلول های ایمنی B  وقتی که علامت خطر را دریافت می کنند تغییرات مهمی در آنها صورت  می گیرد . آنها تولید مواد شیمیایی پر قدرتی را در خون آغاز می نمایند . این موارد شیمیایی ایمونوگلوبولین ها ( گاما گلوبولین ها ) می باشند که به نام آنتی بادی ها یا پادتن ها نیز نامیده می شوند .

هریک از آنتی بادی ها ( IgA ، IgG   ، IgM  ) نقش مشخص و مهمی در حفظ سلامت ما بر عهده دارند .

آنها در واقع نگهبانان بدن ما هستند و ما را از ابتلا به بیماری ها محافظت می کنند .

پلاسماسل که قدرت تولید آنتی بادی ها را دارند ، تبدیل می شوند .

آنتی بادی ها به ما کمک می کنند تا در صورت ابتلا به عفونتها بهبود یابیم . آن ها عوامل خارجی مانند ویروس ها ، قارچ ها و باکتری ها را می کشند و از بدن دور می کنند . آن ها عوامل بیگانه مهاجم ( و سایر عوامل خارجی ) را می پوشانند و احاطه می کنند که این عمل سبب ضعیف شدن این عوامل مهاجم و تخریب آنها می گردد . همچنین از ابتلای ما به عفونت مشابه در بدن جلوگیری می کنند . وقتی عامل عفونت وارد بدن می شود اولین آنتی بادی که ساخته می شود تا خون و سایر دستگاه های بدن را در مقابل عوامل بیماری زا حفاظت نماید ، آنتی بادی IgM  است .

به عبارت دیگر ایمونوگلوبولین M  اولین عاملی است که به عوامل خارجی حمله میکند. آنتی بادی های IgG   که در خون و بافت ها یافت می شوند . بخش عمده آنتی بادی ها را تشکیل می دهد و دفاع در مقابل میکروب ها را به عهده دارند . IgG  بیش ترین گروه آنتی بادی ها را تشکیل می دهد که خود به 4 زیر گروه تقسیم می شود : 

1-        IgG4

2- IgG3

3- IgG2

4- IgG1

ایمونو گلوبولین های A   در مایعات بدن مانند : اشک ، بزاق ، موکوس ، مخاط و شیره معده ترشح می گردند که بافت های مخاطی موجود در راه های ورودی بدن مانند دهان بینی ، ریه ها و روده ها را محافظت می کنند .

IgA   در شیر مادر نیز وجود دارد و عامل محافظتی مهمی علیه باکتری های درون روده نوزادان می باشد .

در خیلی از اوقات هم ایمونوگلوبولین ها همه همکاری می کنند تا عوامل بیماری زا را از بین ببرند .

سیستم دفاعی سلولی

یکی دیگر ازاجزای سیستم ایمنی سلولی بدن ، سلول های T   ( لنفوسیت های T ) هستند .

نقش این سلول ها هم بسیار مهم است .

این سلول ها در خون قرار دارند ولی می توانند به تمام نقاط دیگر بدن نیز بروند .

سلول های T  شامل سه نوع می باشند : 

1-     سلول های T  کشنده

2-     سلول های T  یاریگر

3-     سلول های T  مهار کننده 

سلول هایT  کشنده  به صورت مستقیم به عوامل بیگانه مهاجم حمله می کنند و آنها را می کشند .

سلول های T  یاری گر ، سلول های T  کشنده را راهنمایی می کنند تا عوامل بیماری زا را بکشند .

همچنین سلول های T   یاریگر با ارسال پیغام هایی در ساخت آنتی بادی به سلول های B کمک می کنند .

وقتی دیگر نیازی به تولید آنتی بادی نباشد ، سلول های T   مهار کننده به سلول های B  اعلام می کنند که دیگر می توانند تولید آنتی بادی را متوقف سازند و به سیستم ایمنی میگویند که تا اطلاع ثانوی کار تمام شده است ، در واقع آنها کنترل پاسخ های ایمنی را به عهده دارند . 

سیستم دفاعی فاگوسیتی

یکی دیگر از اجزای مهم سیستم دفاعی بدن فاگوسیت ها ( سلول های خورنده ) هستند.

فاگوسیت ها عوامل بیگانه مهاجم را می خورند و از بین می برند ( ماکروفاژها ) .

همچنین در زمان بروز عفونت یا ورود عامل خارجی یکسری علامت های شیمیایی را برای سایر فاگوسیت ها می فرستند که به کمک بیایند . به عبارت دیگر فاگوسیت ها ( ماکروفاژها ) سلول های سفید خونی بزرگی هستند که مانند جاروبرقی عمل می کنند و عوامل مهاجم  را می بلعند .

نوتروفیل ها و مونوسیت ها از انواع فاگوسیت ها می باشند که دارای کیسه های حاوی مواد شیمیایی هستند که در تخریب عوامل مهاجم ، کمک می کنند .

 سیستم دفاعی کمپلمان

آخرین سیستم دفاعی کمپلمان ها می باشند . این سیستم بیش از 20 جزء پروتئینی دارد که وقتی فعال شوند به شکل پله پله ( مانند آبشار پشت سر هم ) عمل می کنند تا بدن ما را در مقابل عفونت محافظت کنند.

کمپلمان ها مانند آنتی بادی ها عوامل بیگانه مهاجم را می پوشانند تا در خوردن و کشتن آنها بوسیله فاگوسیت ها آسان تر گردد . همچنین زمانی که کمک بیشتری نیاز باشد کمپلمان پیام هایی را برای فاگوسیت ها می فرستند . همچنین در از بین بردن عوامل بیگانه به آنتی بادی ها کمک می کنند .

اجزای سیستم کمپلمان به همراه آنتی بادی IgG   و فاگوسیت ها با هم کار می کنند تا عوامل بیماری زا را هرچه زودتر از بین ببرند .

وقتی که آنتی بادی ها و یا کمپلمان عوامل بیگانه مهاجم را می پوشانند ، خوردن این عوامل برای فاگوسیت ها راحت تر می گردد .

اجزای سیستم ایمنی برای عملکرد بهتر نیاز به کمک سایر اجزای ایمنی دارند .

گاهی سلول های ایمنی با یکدیگر از طریق تماس فیزیکی مستقیم ارتباط  برقرار می کنند و گاه از طریق رها کردن پیغام های شیمیایی .

وقتی عفونت در نقطه هایی از بدن آغاز می شود علائمی به سر تا سر بدن فرستاده میشوند تا تعداد زیادی از سلول های ایمنی به محل عفونت بروند .

در واقع سلول های B  ، سلول های T  ، فاگوسیت ها و کمپلمان با یکدیگر تلاش میکنند تا ما را در مقابل عوامل بیگانه مهاجم ( عوامل بیماری زا ) محافظت نمایند.